Phong trào Nghĩa Hòa Đoàn – Wikipedia tiếng Việt

articlewriting1

Phong trào Nghĩa Hòa Đoàn hay còn gọi là Khởi nghĩa Nghĩa Hòa Đoàn (chữ Hán: 義和團運動; giản thể: 义和团运动; bính âm: Yìhétuán Yùndòng; có nghĩa nôm na: “phong trào xã hội công bằng và hòa hợp”) hoặc bị miệt thị là giặc “quyền phỉ” là một phong trào bạo lực ở tại Bắc Bộ Trung Quốc (tháng 11 thuộc 1899 đến 7 tháng 9 năm 1901) do Nghĩa Hòa Đoàn khởi xướng, chống lại sự ảnh hưởng của thế lực nước ngoài trong các lĩnh vực giao thương, chính trị, văn hóa, công nghệ và bài Kitô giáo, trong bối cảnh hạn hán khắc nghiệt và kinh tế suy sụp. Cuộc nổi dậy xảy ra tại Trung Quốc trong suốt những năm cuối của triều đại Mãn Thanh. Các thành viên Nghĩa Hòa Đoàn gieo rắc lòng căm thù đối với những thương nhân nước ngoài và các vị cố đạo truyền giáo và kêu gọi mọi người thanh toán những nhóm người này[4]. Sự thù hận này có nguồn gốc từ cuộc Chiến tranh Nha phiến và sự xâm nhập kinh tế của người nước ngoài, cùng với chính sách truyền đạo mà chính quyền nhà Thanh bất lực không ngăn cản được.

Những người nổi dậy xông vào các nhà thờ ở khắp miền Bắc Trung Quốc giết hại các nhà truyền giáo mà họ gọi là “những kẻ đi gieo rắc tội ác”. Quân Nghĩa Hòa Đoàn thắt khăn đỏ ở cổ tay hay chân dùng dao hoặc giáo mác chặt đầu những người bị hành hình rồi bêu đầu lên ngọn giáo. Tại Sơn Tây họ đã giết tới 200 người nước ngoài, chủ yếu là những nhà truyền giáo và thân nhân của họ. Chỉ trong vòng 1 ngày có tới 45 người bị giết[4]. Tháng 6 năm 1900, quân Nghĩa Hòa chiếm đóng Bắc Kinh và giết 230 người ngoại quốc. Hàng chục nghìn tín đồ Cơ Đốc giáo Trung Quốc, gồm Công giáo và Tin Lành đều bị giết phần lớn tại hai tỉnh Sơn Đông và Sơn Tây như là một phần của cuộc nổi dậy. Chính quyền của Từ Hi Thái Hậu tỏ ra bất lực khi các nhà ngoại giao và binh sĩ cũng như thường dân nước ngoài và một vài tín đồ Cơ Đốc giáo người Hoa phải rút lui tới các tòa công sứ và cầm cự 55 ngày cho đến khi liên quân tám nước (Bát Quốc liên quân) gửi 2 vạn quân tới giải cứu. Liên quân đánh bại quân chính quy nhà Thanh, chiếm đóng Bắc Kinh ngày 14 tháng 8, giải vây khu lãnh sự. Tiếp đó Liên quân cướp phá Bắc Kinh và các khu vực lân cận, hành quyết các tù binh tình nghi là thành viên Nghĩa Hòa bị bắt.

Chính quyền Trung Quốc bị ép phải bồi thường cho những nạn nhân và triển khai thêm những nhượng bộ bổ trợ. Hòa ước 7 tháng 9 năm 1901 buộc nhà Thanh phải xử tử những quan lại ủng hộ Nghĩa Hòa đoàn, cung ứng cho binh lính ngoại bang đóng tại Bắc Kinh, bồi thường chiến phí 67 triệu bảng Anh ( tương tự với 450 triệu lạng bạc ), tức nhiều hơn tiền thuế của triều đình trong một năm, trả trong 39 năm cho liên minh 8 nước [ 5 ] Cuộc cải tổ được thi hành sau những chỉ trích năm 1900 đã đặt nền tảng cho dấu chấm hết của triều đại Mãn Thanh và khởi đầu cho sự xây dựng Trung Hoa Dân Quốc .

Nghĩa Hòa Đoàn[sửa|sửa mã nguồn]

300px Boxer

Mô hình một nghĩa sĩ Nghĩa Hòa Đoàn, còn gọi là quyền phỉ hay

Nghĩa Hòa Đoàn là một tổ chức tôn giáo thần bí và đồng thời là một tổ chức chính trị đã lãnh đạo phong trào Nghĩa Hòa Đoàn do Chu Hồng Đăng lãnh đạo[6]. Có thuyết cho rằng tổ chức này liên quan tới Bạch Liên giáo. Lực lượng nòng cốt của Nghĩa Hòa Đoàn bao gồm nhiều người giỏi võ nghệ. Do đó, Nghĩa Hòa Đoàn còn bị những người không ưa nó gọi bằng cái tên “quyền phỉ”.

Sách giáo khoa trung học cơ sở của Cộng hòa Nhân dân Nước Trung Hoa gọi Nghĩa Hòa Đoàn là những ” người yêu nước. ” Tuy nhiên, có không ít người mà hầu hết là người quốc tế lên án Nghĩa Hòa Đoàn và quy kết tổ chức triển khai này đã gây ra sự thảm sát hàng chục ngàn người mà phần nhiều là người quốc tế. Khẩu hiệu hành vi của tổ chức triển khai này là ” phù Thanh diệt Dương ” nghĩa là ” ủng hộ Thanh triều, tàn phá người Tây ” .
Cuối đời Thanh, nhân dân Trung Quốc luôn luôn bị đế quốc quốc tế ức hiếp khiến những cuộc nổi dậy như Nghĩa Hòa Đoàn không ngừng tăng trưởng, những nước đế quốc quyết định hành động đưa quân đàn áp. Năm 1900, Tướng quân Anh là E.H.Seymour chỉ huy liên quân 8 nước gồm Anh, Pháp, Đức, Ý, Mỹ, Nga, Nhật, Áo-Hung tiến đánh Bắc Kinh .Bị sự kháng cự của quân triều đình và Nghĩa Hòa Đoàn, Liên quân 8 nước khởi đầu gặp khó khăn vất vả. Liên quân bèn điều 32 tàu chiến cùng hơn một vạn lính lên bờ tiếp ứng. Họ đưa tối hậu thư cho Trấn tổng binh Thiên Tân La Vinh Quang chỉ huy pháo đài trang nghiêm Đại Cô : ” Hạn định trong vòng hai ngày phải giao nộp pháo đài trang nghiêm để liên quân trấn áp. ” La Vinh Quang cự tuyệt nhu yếu vô lý của liên quân tám nước, và nhu yếu quân Thanh bảo vệ pháo đài trang nghiêm lập tức có sự chuẩn bị sẵn sàng. Liên quân 8 nước sợ ” đêm dài lắm mộng ” còn chưa tới thời hạn pháp luật đã từ hai phía đồng thời tiến công pháo đài trang nghiêm. Quân đóng giữ pháo đài trang nghiêm cố gắng nỗ lực kháng cự, những chiến sỹ của Nghĩa Hòa Đoàn ở gần đó cũng phối hợp tác chiến. Qua gần bảy tiếng đồng hồ đeo tay chiến đấu kinh khủng, ngày 21 tháng 5 ( tức ngày 17 tháng 6 dương lịch ), pháo đài trang nghiêm thất thủ. Sau khi liên quân tám nước chiếm được pháo đài trang nghiêm Đại Cô, trên dọc truyến đường sắt từ Đại Cô tới Thiên Tân, họ dán cáo thị : ” Nếu có binh lính của Nghĩa Hòa Đoàn hay quân triều đình dám cản trở cuộc hành quân, tất cả chúng ta nhất định sẽ tăng cường sức mạnh, tàn phá tận sào huyệt “. Điều này đã là sự uy hiếp lớn với quân Nghĩa Hòa Đoàn và quân của triều đình. Từ Hy Thái hậu nghĩ : Trước mắt giờ có hai quân địch, một là người ngoại bang và một là Nghĩa Hòa Đoàn. Sự uy hiếp của người quốc tế với tất cả chúng ta ngày càng lớn, còn sức ép của nghĩa quân cũng hạn chế. Vì thế, bà triệu tập hội nghị Ngự tiền đại thần, quyết định hành động tuyên chiến với Liên quân tám nước, trên thực tiễn, bà để cho quân Nghĩa Hòa Đoàn giao chiến, còn bản thân thì ” tọa sơn quan hổ đấu ” .Thái độ của quân Nghĩa Hòa Đoàn với quân Tây dương không giống thái độ của Từ Hy Thái hậu. Nghe nói quân Tây dương xâm phạm Thiên Tân, Nghĩa Hòa Đoàn đã vừa cho người phá hoại đường giao thông vận tải của kẻ địch và thực thi chặn đánh vừa đưa quân tập trung về Thiên Tân chuẩn bị sẵn sàng phòng thủ. Trương Đức Thành, Tào Phúc Điền, Dương Thọ Thần, Lưu Thập Cửu, Hàn Dĩ Lễ cùng những đại sư huynh, Lâm Hắc Nhi cùng đại sư muội đều cùng quân sĩ xuất hiện .Liên quân trước hết đưa quân chiếm nhà ga Lão Long Đầu. Nhà ga nằm trên đường tới Bắc Kinh, lại bắc cầu phao nối với Tô giới Tử Trúc Lâm ở bờ bên kia sông để liên hệ với quân ở đó. Nghĩa Hòa Đoàn để bảo vệ Bắc Kinh và cản trở quân Tây dương tất yếu phải quyết tâm giành lại khu vực này. Vì thế đã xảy ra những trận quyết chiến giữa hai bên ở đây .

Quân Nga đang chiếm nhà ga nhờ đại pháo chiến đấu rất ngoan cường. Tào Phúc Điền, Hàn Dĩ Lễ chỉ huy quân chống cự khiến cho đại pháo cũng mất tác dụng. Quân Tây dương xâm lược phải hoảng hồn kêu cứu, có nơi phải giương cờ trắng xin quân Thanh đình chiến. Quân Nghĩa Hòa Đoàn tiếp tục thừa thắng xông lên, tiêu diệt tới hơn năm trăm quân Nga, chiếm được nhà ga Lão Long Đầu và phần đất phía bắc.

Cũng lúc đó, Trương Đức Thành mang hơn năm nghìn quân Nghĩa Hòa Đoàn trong ” Thiên hạ đệ nhất đoàn ” từ trấn Độc Lưu tới tiến công mãnh liệt vào tô giới Trúc Lâm. Trong tô giới, liên quân chôn rất nhiều mìn để chờ quân Nghĩa Hòa Đoàn tiến vào. Trương Đức Thành cho người tìm mấy chục con trâu, đuôi trâu buộc rẻ tẩm dầu rồi châm lửa. Đàn trâu hoảng sợ lao về phía trước, đuôi trâu lửa bốc nghi ngút khiến trận địa rối loạn. Toàn bộ mìn do quân Tây dương chôn sẵn nổ inh tai nhức óc, ” Địa lôi trận ” của họ phá sản. Quân Nghĩa Hòa Đoàn xốc tới, hủy hoại rất nhiều quân Tây Dương, sau đó cướp bóc, thiêu hủy nhiều nhà cửa. Trong cuộc chiến đấu bảo vệ Thiên Tân, một bộ phận quân triều đình cũng tích cực tham gia chiến đấu, có một số ít gia nhập quân Nghĩa Hòa Đoàn. Nhưng Bang biện Bắc dương quân vụ đại thần Tống Khánh đến Thiên Tân đã chỉ huy quân triều đình vây hãm quân Nghĩa Hòa Đoàn. Đồng thời, cùng lúc đó, một lực lượng quân triều đình thực thi tập kích từ phía sau làm hơn hai nghìn chiến sỹ Nghĩa Hòa Đoàn thương vong, tàn phá trọn vẹn những cứ điểm của quân Nghĩa Hòa Đoàn ở Thiên Tân. Vừa phải chiến đấu chống quân triều đình, vừa phải chiến đấu chống quân Tây dương, sau những quyết tử nặng nề, ở đầu cuối, ngày 17 tháng 6 ( tức ngày 13 tháng 7 dương lịch ), Thiên Tân rơi vào tay liên quân tám nước .Sau đó, Liên quân 8 nước đã triển khai cuộc thảm sát và cướp bóc ở Thiên Tân rồi tiến về phía Bắc Kinh. Từ Hy Thái hậu hoảng sợ, cử Vĩnh Lộc tới sứ quán của quân xâm lược cầu hòa, mang nhiều của ngon vật lạ tới thăm hỏi động viên. Quân xâm lược không thèm chú ý quan tâm, liên tục tiến về Bắc Kinh. Từ Hy Thái hậu đã hóa trang thành một phụ nữ nông dân mang theo Hoàng đế Quang Tự và những văn võ đại thần được một số ít người bảo vệ lặng lẽ tới Tây An. Các quý tộc và đại thần cũng đua nhau bỏ chạy. Thành Bắc Kinh chẳng mấy chốc rơi vào thực trạng hỗn loạn. Khi quân Nga cùng liên quân những nước tới Đông Tiện môn, quân Nghĩa Hòa Đoàn liều mạng chiến đấu, giết chết một tướng quân, hai quan thống binh và rất nhiều binh lính. Quân Nhật Bản dùng phục trang quân triều đình, giả làm quân của Tống Khánh cùng người Hán chui vào đội ngũ Nghĩa Hòa Đoàn tới trước cửa Triều Dương và Đông Trực gọi lính canh cửa Nghĩa Hòa Đoàn mở cổng. Quân Nghĩa Hòa Đoàn mắc mưu mở cổng thành. Ngày 20 tháng 7 ( tức 14 tháng 8 dương lịch ) liên quân tám nước tiến vào thành Bắc Kinh, sự kiện đó được gọi là Quốc nạn Canh Tý ( 庚子國難 ) .Trước hết, họ tập trung chuyên sâu ở Đông Giao dân cảng, sau đó chia quân ra nhiều hướng, từ Thiên An Môn, Đông Hoa Môn cùng tiến đánh Hoàng cung. Quân Nghĩa Hòa Đoàn và 1 số ít vệ binh của Hoàng cung tiến hành những cuộc chiến đấu phòng ngự, chúng dùng trường mâu, đại đao, gậy gộc và một số ít súng lấy được của liên quân để chống lại. Liên quân tám nước dùng những loại súng và pháo văn minh tiến công, rất nhiều lính đã chết. Cuối cùng, họ đánh giáp lá cà với quân địch, dùng công sức của con người để chống lại sự xâm nhập của liên quân vào Hoàng cung. Qua ba ngày ba đêm chiến đấu, liên quân tám nước đã tiến được vào Hoàng cung, rồi chia Bắc Kinh làm nhiều khu vực khác nhau để chiếm đóng .Sau ba ngày thực thi cuộc đại thảm sát, liên quân tám nước còn thực thi cướp bóc bất kể trên đường phố, chùa chiền hay nhà riêng của dân chúng ( vẫn kém dã man hơn những gì Nghĩa Hoà Đoàn đã làm với dân chúng ). Những kỳ trân dị bảo, những văn vật quý và hiếm trong Cố Cung và Di Hòa Viên đều bị cướp sạch để bù cho thiệt hại của liên quân. ” Vĩnh Lạc đại điển “, loại sách cổ nhất ở Trung Quốc cũng bị đốt cháy hoặc cướp đoạt. Nhiều bảo vật hiện nằm ở những viện kho lưu trữ bảo tàng ở Thành Phố New York, Paris, London ,. …Đến lúc này, triều đình nhà Thanh một lần nữa lại cử Lý Hồng Chương nghị hòa với quân xâm lược, đồng ý ” Nghị hòa đại cương ” do liên quân đưa ra. Ngày 25 tháng 7 năm Quang Tự thứ 27 ( ngày 7 tháng 9 năm 1901 ), lịch sử vẻ vang cận đại lại tận mắt chứng kiến một Hiệp ước bán nước tủi nhục. Năm này theo âm lịch là năm Tân Sửu, do đó Hiệp ước này được gọi là ” Tân Sửu điều ước “. Điều ước đã được cho phép những nước đế quốc được đặt tuyến đường sắt từ Bắc Kinh tới Sơn Hải Quan và binh lính thuộc những sứ quán được đóng quân ở Bắc Kinh, tàn phá pháo đài trang nghiêm Đại Cô và pháo đài trang nghiêm nằm giữa Bắc Kinh và Thiên Tân, bồi thường 450.000 vạn lượng bạc. Đây là một bộc lộ mới biểu lộ những nước đế quốc chủ nghĩa tiến thêm một bước trong việc khống chế Trung Quốc, cơ quan chính phủ triều Thanh đã trọn vẹn trở thành công cụ trong tay họ .

  1. ^ a b Singer, Joel David, The Wages of War. 1816 – 1965 ( 1972 )
  2. ^

    Hammond Atlas of the 20th century (1996)

  3. ^ a b Rummel, Rudolph J. : China’s Bloody Century : Genocide and Mass Murder Since 1900 ( 1991 ) ; Lethal Politics : Soviet Genocide and Mass Murder Since 1917 ( 1990 ) ; Democide : Nazi Genocide and Mass Murder ( 1992 ) ; Death By Government ( 1994 ), http://www2.hawaii.edu/~rummel/welcome.html
  4. ^ a b

    Văn minh Nhân loại – Những bước ngoặt lịch sử, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, trang 282

  5. ^

    Summary accounts can be found in Spence, In Search of Modern China, pp. 230–235; Keith Schoppa, Revolution and Its Past, pp. 118–123; and Immanuel Hsu, Ch 16, “The Boxer Uprising,” The Rise of Modern China (1990).

  6. ^ http://vietnamese.cri.cn/561/2010/03/29/1s138548.htm

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

0975893268
icons8-exercise-96 challenges-icon chat-active-icon