Quân đội nhà Nguyễn – Wikipedia tiếng Việt

articlewriting1

Quân đội nhà Nguyễn (chữ Hán: 軍次 / Quân thứ) là tên gọi các lực lượng vũ trang chính quy của triều Nguyễn từ thời điểm lập quốc cho đến đời vua Tự Đức.

Sau Hòa ước Giáp Thân ( 1884 ), quân nhà Nguyễn được nhập vào lực lượng vệ binh thuộc địa với tên gọi lính tập, trực tiếp dưới quyền chỉ huy của những sĩ quan Pháp. Đội quân này sống sót đến tháng 3 năm 1945, khi quân đội Nhật thay máu chính quyền Pháp ở Đông Dương .

Lịch sử và cơ cấu tổ chức tổ chức triển khai[sửa|sửa mã nguồn]

Quân đội Nguyễn trải qua hai thời kỳ tổ chức triển khai và thiết kế xây dựng

Thời kỳ những Chúa Nguyễn ( 1558 – 1777 )[sửa|sửa mã nguồn]

Khi chúa Nguyễn Hoàng (chúa Tiên) mang quân đi trấn thủ Thuận Hóa và kết thúc lúc Nguyễn Phúc Thuần (Định Vương) bị tử trận trước quân Tây Sơn do Nguyễn Huệ chỉ huy ở Long Xuyên. Ban đầu, quân đội đi theo Nguyễn Hoàng vào Thuận Hóa có khoảng 3.000 người. Từ năm 1600, được xây dựng theo hướng quân đội của một nhà nước phong kiến. Lực lượng vũ trang nhà Nguyễn lúc này gồm có: bộ binh, thủy binh, pháo binh, tượng binh. Lực lượng bộ binh và thủy binh làm lực lượng bảo đảm cho cơ động với một đội binh thuyền khoảng 200 thuyền chiến và nhiều thuyền vận tải chở quân và lương thực, lực lượng chiến đấu chính là bộ binh. Quân số thường trực có khoảng 40 nghìn người, khi chiến sự xảy ra (trong nội chiến Trịnh – Nguyễn) quân đội Nguyễn lên tới 100 nghìn người.[3]

Hệ thống tổ chức triển khai Quân đội Nguyễn gồm có : Dinh, cơ, đội, thuyền .Trang bị, ngoài vũ khí truyền thống cuội nguồn như quân đội những thời trước, quân đội Nguyễn đã được trang bị 1 số ít loại vũ khí mới như hỏa pháo, súng hỏa mai, quả nổ ném ( tạc đạn ) … tự sản xuất dưới sự giúp sức của người Bồ Đào Nha .Quân Nguyễn đã 7 lần giao chiến lớn với quân của chúa Trịnh và phần đông đã tan rã trước quân khởi nghĩa Tây Sơn trong những năm 1772 – 1777. [ 3 ]

Thời kỳ nhà Nguyễn ( 1778 – 1945 )[sửa|sửa mã nguồn]

Sau khi bị quân Tây Sơn vượt mặt, những năm đầu quân Nguyễn chỉ còn lại một bộ phận rất ít ở đồng bằng Nam Bộ, do chúa Nguyễn Ánh chỉ huy. Sau đó nhờ sự giúp sức của Bá Đa Lộc ( một cha cố đạo Thiên chúa giáo ) và người Pháp, chúa Nguyễn Ánh tổ chức triển khai lại lực lượng vũ trang của mình ( trong đó có cả quân đánh thuê ), chống lại nhà Tây Sơn và giành thắng lợi vào năm 1802. Chúa Nguyễn Ánh lên ngôi Hoàng đế và lấy niên hiệu Gia Long, quân đội nhà Nguyễn được thiết kế xây dựng theo quy mô nhà nước phong kiến TW tập quyền. Quân đội nhà Nguyễn trong thời kỳ này trải qua hai quy trình tiến độ khác nhau, ứng với hai thời kỳ của Vương triều Nguyễn. Giai đoạn đầu là quân đội của một Vương triều độc lập tự chủ, quá trình sau là quân đội của một vương quốc phong kiến bị mất quyền tự chủ, trọn vẹn phụ thuộc vào chủ nghĩa thực dân Pháp đô hộ. [ 3 ]

Giai đoạn độc lập ( 1802 – 1883 )[sửa|sửa mã nguồn]

Quân đội nhà Nguyễn có cơ cấu tổ chức tổ chức triển khai như những Triều đại trước nó, gồm những lực lượng bộ binh, thủy binh, tượng binh, kỵ binh, pháo binh. Cơ cấu tổ chức triển khai và mạng lưới hệ thống chỉ huy khá hoàn hảo. Quân đội nhà Nguyễn chia làm hai bộ phận chính quy, một bộ phận đóng ở kinh đô gọi là Vệ binh, có trách nhiệm chính là bảo vệ Kinh thành Phú Xuân ( Huế ). Hệ thống tổ chức triển khai và biên chế cơ bản gồm có :- Doanh biên chế 5 vệ ;- Vệ biên chế 10 đội, đứng đầu vệ là Vệ úy ;- Đội biên chế 5 thập, đứng đầu đội là Suất đội ;- Thập biên chế 10 ngũ, do Chánh đội trưởng chỉ huy ;- Ngũ gồm 5 người, do Ngũ trưởng chi huy. [ 3 ] 220px Soldat cochinchinois Hình minh họa một lính súng trường Nam Kỳ năm 1843Vệ binh quân nhà Nguyễn đóng tại kinh đô Huế có khoảng chừng 40 nghìn người. Trong lực lượng Vệ binh lại được chia làm ba loại : Thân binh ( hậu cận của vua và bảo vệ cấm thành ), gồm 1 doanh và 4 vệ độc lập ; Cấm binh làm trách nhiệm quân cơ động và bảo vệ Kinh thành gồm 6 doanh và 1 số ít vệ, đội độc lập như những ” binh chủng trình độ, kỹ thuật ” : tượng binh, kỵ binh, thủy binh ; Giản binh hay Tinh binh gồm 1 số ít vệ và đội thuộc những phủ, huyện, nha … Vệ binh thường tuyển những người Đàng Trong, đến năm 1885 thì lực lượng này tan rã, chỉ còn lại 1 số ít nhỏ gọi là Thân binh để hầu cận những vua của triều Nguyễn từ sau khi nhà Nguyễn hoàn toàn đầu hàng thực dân Pháp xâm lược. Cơ binh là lực lượng đóng giữ những tỉnh, lộ, trấn ( 1 số ít tỉnh như Thanh Hóa, Nghệ An, TP Hà Tĩnh … cón có những vệ thuộc lực lượng Cấm binh do quan tỉnh trực tiếp chỉ huy tuy nhiên phụ thuộc vào những doanh ở kinh đô ). [ 3 ]

  1. Thân binh gồm các vệ Cẩm Y, vệ Kim Ngô, vệ Tuyển Phong và doanh Vũ Lâm.
  2. Cấm binh gồm các doanh Thần Cơ, doanh Thần Phong, doanh Long Vũ, doanh Hổ Uy, doanh Hùng Nhuệ, vệ Kỳ Vũ, vệ Kinh Tượng (tượng binh), vệ Thượng Tứ (kỵ binh), vệ Long Thuyền (chuyên chở thuyền vua), viện Vũ Bị (lính dùng súng), viện Thượng Trà (dâng nước), đội Tư Pháo (chế thuốc súng), đội Tài Thụ (trồng cây), đội Giáo Dưỡng, vệ Võng Thành (lo bẫy săn cho vua), đội Thượng Thiện (bếp núc) và đội Phụng Thiện.
  3. Tinh binh gồm có ba doanh của Kinh kỳ thủy sư, vệ Giám Thành, vệ Thủ Hộ, vệ Dực Hùng, ty Lý Thiện (bánh trái để cúng tế), thự Hòa Thanh (ca nhạc), thự Thanh Bình (múa).
Binh lính ở những tỉnh[sửa|sửa mã nguồn]

Trong quân đội thì có các đội bộ binh, pháo binh và tượng binh (không có kỵ binh dùng giao chiến tuy kỵ binh vẫn có vai trò lễ nghi). Lính tòng quân thì chia thành hai lực lượng: lính vệ (lính giản) và lính cơ (lính lệ). Lính vệ là quân đội chính quy, thường tại ngũ, chủ yếu đóng ở kinh kỳ cùng các tỉnh thành. Lính vệ còn gọi là tuyển binh. Lính cơ thuộc loại lính mộ địa phương nên còn gọi là biền binh hay mộ binh, khi cần tới thì gọi nhưng thời bình thì về quê làm ruộng, chủ yếu là bổ sung thêm cho lực lược chính quy hay đóng ở phủ huyện. Phép luân phiên đó gọi là “Biền binh định lệ”. Các đơn vị thì chia làm ba phiên; hai phiên cho về quê, chỉ giữ một phiên. Hết hạn lại thay phiên ra sung vào quân dịch.[4]

220px DGJ 1197 Phục dựng tượng binh nhà Nguyễn tại Huế220px ElephantParadeHue Nghi vệ tượng binh theo tranh vẽ của Pháp thế kỷ 19Cơ binh tổ chức triển khai theo mạng lưới hệ thống :

  • Doanh đứng đầu là quan đề đốc;
  • Liên cơ đứng đầu là quan lãnh binh;
  • Cơ (tương đương vệ) đứng đầu là chưởng cơ hay quản cơ;
  • Dưới cơ là các tổ chức đội, thập, ngũ.

Đội quân Cơ binh của Quân đội nhà Nguyễn thời kỳ đầu có quân số khoảng chừng 150 nghìn người, đến cuối thời kỳ này ( 1880 ) quân số này giảm đi đáng kể, ở miền Bắc còn khoảng chừng 60 nghìn người. Ngoài hai lực lượng chính là Vệ binh và Cơ binh, quân đội Nguyễn còn có lính trạm và lính lệ. Trong tiến trình này, những lực lượng như thủy binh, tượng binh, pháo thủ binh được thiết kế xây dựng như nước binh chủng chiến đấu. [ 3 ]Thủy binh được chú trọng tăng trưởng với trên 200 nghìn người và một đội thuyền binh lên tới khoảng chừng 800 chiếc không kể những thuyền làm trách nhiệm vận tải đường bộ. Trong lực lượng thuyền binh Nguyễn thời kỳ này đã có những chiếc thuyền được phong cách thiết kế theo kiểu con thuyền của châu Âu, trang bị mỗi thuyền 36 pháo. Có 200 pháo thuyền trang bị từ 16-22 khẩu súng. Có 100 đại chiến thuyền với 50-70 mái chèo được trang bị pháo và cự thách pháo. Còn lại khoảng chừng 500 con thuyền có khoảng chừng 40 mái chèo và trang bị một pháo loại súng thần công .Thủy quân cũng được tổ chức triển khai thành những đơn vị chức năng gọi là doanh như bộ binh. Mỗi doanh được biên chế gồm một số ít vệ ( cơ ), dưới cơ là những đội thuyền. Thuyền là đơn vị chức năng chiến đấu cơ sở. Tùy theo từng loại thuyền mà có số lượng quân khác nhau, trung bình mỗi thuyền chiến đấu có 50-60 người, Đứng đầu là lực lượng thủy binh quân đội Nguyễn thường là Thủy sư đô đốc .Lực lượng tượng binh khởi đầu tổ chức triển khai thành 1 doanh gồm có 5 vệ với 50 thớt voi ở kinh đô và 7 cơ ở những tỉnh mà triều Nguyễn xét thấy quan trọng. Sau đó số lượng co hẹp lại chỉ còn 2 vệ ở kinh đô và một vài cơ ở một số ít tỉnh .Lực lượng pháo thủ binh cũng được tổ chức triển khai thành những doanh, dưới doanh, dưới doanh là vệ ( cơ ), mỗi vệ gồm 1 số ít đội. Biên chế mỗi vệ pháo thủ binh gồm 500 quân và trang bị 10 súng thần công, 200 súng điều sang ; với những đơn vị chức năng đội biên chế 50 quân và 1 súng thần công. Đối với những đội, cơ pháo thủ binh thuộc lực lượng cơ binh của những tỉnh trực tiếp quản trị phụ thuộc doanh Thần cơ của triều đình về những mặt đào tạo và giảng dạy, trang bị vũ khí. [ 3 ]Dưới thời Minh Mạng đến Tự Đức, Quân đội nhà Nguyễn có khoảng chừng 120 nghìn người. Thời Minh Mạng, quân đội vẫn còn sức chiến đấu khá cao, từng đánh thắng quân Xiêm một số ít lần. Tuy nhiên sức chiến đấu của Quân đội nhà Nguyễn thời Tự Đức đã yếu kém đi nhiều do trang bị lỗi thời so với quân đội những nước đương thời, đào tạo và giảng dạy kém và triều đình ít chăm sóc. Quân đội Nguyễn trong quá trình này đã bị quân xâm lược Pháp vượt mặt và để quốc gia rơi vào sự đô hộ của thực dân Pháp .

Giai đoạn 2 – thời kỳ Pháp thuộc ( 1884 – 1945 )[sửa|sửa mã nguồn]

Nước Ta đã bị Pháp xâm lược trọn vẹn và chia ra làm ba xứ để quản lý với ba chính sách khác nhau. Quân đội nhà Nguyễn lúc này vẫn sống sót hai thành phần là Vệ binh và Cơ binh. Trong lực lượng Vệ binh chỉ còn có Thân binh với biên chế khoảng chừng 2000 quân trong 4 vệ và 1 đội quân nhạc Giao hàng những nghi lễ của triều đình Nguyễn ( khoảng chừng 50 nhạc công ). Lực lượng cơ binh đa phần là bộ binh chỉ còn lại ở những tỉnh Bắc Kỳ do quan đầu tỉnh của triều đình Huế trực tiếp chỉ huy nhưng dưới sự giám sát của viên công sứ Pháp. Lực lượng Cơ binh có khoảng chừng 27.000 quân được chia thành 4 đạo đóng trên địa phận những tỉnh xung quanh TP.HN và châu thổ sông Hồng. Khi người Pháp lập nền bảo lãnh ở Bắc Kỳ thì họ ghi nhận ở mỗi tỉnh có đề đốc là võ quan đầu tỉnh, lãnh binh phụ tá, chỉ huy khoảng chừng 3 nghìn đến 6 nghìn quân. [ 3 ] [ 5 ]Năm 1891, Toàn quyền Đông Dương của Pháp ra nghị định xây dựng lực lượng Cơ binh do Pháp trực tiếp tổ chức triển khai, trang bị và chỉ huy ; lực lượng này khởi đầu có khoảng chừng 4.000 quân, làm trách nhiệm Giao hàng quan lại người Việt ở những tỉnh, huyện và canh gác văn phòng ở địa phương. Và với nghị định này của Toàn quyền Đông Dương đã đặt dấu chấm hết cho Quân đội nhà Nguyễn với tư cách là lực lượng vũ trang của nhà nước phong kiến độc lập. [ 3 ]Cách mạng tháng Tám năm 1945 đã lật đổ nhà nước phong kiến ở đầu cuối ở Nước Ta, lực lượng vũ trang của nhà Nguyễn cũng theo đó mà tan rã [ 3 ] .

Phân cấp bậc, phương pháp tuyển quân, trang bị vũ khí[sửa|sửa mã nguồn]

Đơn vị và cấp chỉ huy[sửa|sửa mã nguồn]

Quân đội nhà Nguyễn có 5 vị chỉ huy cao nhất chia theo 5 đạo quân, gồm trung quân, tả quân, hữu quân, tiền quân, và hậu quân. Quân hàm này được người Pháp dịch là “maréchal” như trường hợp Lê Văn Duyệt. Ông được gọi là đức Tả quân vì ông chỉ huy đạo quân đó. Dưới 5 vị tướng quân này là thống chế” (người Pháp dịch là “maréchal-amiral”), đề đốc (“général de division” hoặc “général de brigade”), lãnh binh (“colonel”) và phó lãnh binh (“lieutenant-colonel”).[6]

Đơn vị nhà binh nhỏ nhất gọi là ngũ gồm 5 người có ngũ trưởng đứng đầu. Hai ngũ là một thập, tức 10 người có cai chỉ huy. Năm thập là một đội, tức 50 lính, có chánh suất đội chỉ huy và phó suất đội phụ tá. Tập hợp 10-12 đội là một vệ hay một , tức khoảng 500-600 lính (người Pháp dịch là “bataillon”). Vệ thì có vệ úy, còn gọi là chưởng vệ hay chánh vệ (còn gọi là lãnh binh) chỉ huy và phó vệ hiệp tá. Cơ thì có quản cơphó quản cơ.[6] Một doanh là năm đến tám vệ, khoảng 2.500-4.800 lính.[7]

Các vị tướng chỉ huy tập trung chuyên sâu lo phần giải pháp và rèn luyện trong khi kế hoạch và tổng điều hành quản lý thì thuộc Bộ Binh, một trong sáu thành phần của Lục bộ trong triều .

Ngạch võ quan
phẩm trật quan tước huy hiệu trên bố tử tương đương tiếng Pháp đơn vị chỉ huy
Nhất phẩm Ngũ quân Đô Thống chưởng phủ sự, Ngũ quân Đô Thống kỳ lân maréchal đạo
Nhị phẩm Thống chế, Đề đốc, Chưởng vệ[8] bạch trách général doanh (2.500-4.800 lính)
Tam phẩm Lãnh binh, Vệ úy, phó Vệ úy, Đốc binh sư tử colonel, commandant de la Garde impériale vệ (500-600 lính) tiếng Pháp: bataillon
Tứ phẩm Quản cơ, phó Quản cơ, Hiệp quản hổ chef de régiment provincial cơ (500-600 lính) régiment
Ngũ phẩm Cai đội báo capitaine đội (50 lính) compagnie
Lục phẩm Chánh đội trưởng suất đội hùng lieutenant
Thất phẩm Chánh đội trưởng suất thập bưu sergent thập (10 lính) escouade
Bát phẩm Đội trưởng suất thập[9] hải mã caporal ngũ (5 lính) section
Cửu phẩm Thơ lại tê ngưu sergent-fourrier

Việc tuyển lính và số quân[sửa|sửa mã nguồn]

Phép tuyển lính triều Nguyễn có tên là ” Giản binh định lệ “. [ 10 ] Theo đó thì lính vệ được tuyển theo nguyên quán. Các tỉnh từ Quảng Bình đến Bình Thuận thì ba suất đinh tuyển lấy một lính. Các tỉnh Nam Kỳ, tức từ Bình thuận vào Nam thì năm suất đinh lấy lấy một lính. Các tỉnh từ thành phố Hà Tĩnh trở ra trung châu Bắc Kỳ cùng Quảng Yên thì bảy suất đinh tuyển lấy một lính. Riêng những tỉnh thượng du gồm Hưng Hóa, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Lạng Sơn và Cao Bằng thì 10 suất đinh mới tuyển lấy một lính. [ 11 ]Thời hạn tại ngũ cũng địa thế căn cứ theo loại lính và quê quán của người lính. Đối với binh lính được tuyển từ những tỉnh thuộc Nam Kỳ và từ thành phố Hà Tĩnh trở ra Bắc thì phải tòng quân 10 năm. Lính từ những Quảng Bình đến Khánh Hòa phải chịu 15 năm. Tuổi tối đa ship hàng trong quân đội thường trực là 50 ( lao lý này có từ năm 1868 ). Binh lính được cấp ruộng ở quê, hưởng lương ăn và một chút ít tiền. [ 3 ]Nếu lấy trung bình là tám suất đinh lấy một lính, địa thế căn cứ trên số tráng đinh năm 1847 là 1.024.388 thì có khoảng chừng 128.000 lính trên toàn nước. Áp dụng phép ” Biền binh định lệ ” tức luân phiên cho lính về quê làm ruộng thì số quân hiện dịch là khoảng chừng 40.000 – 50.000. [ 1 ]Theo nhìn nhận của tướng Pháp de Courcy khi Pháp xâm lược Nước Ta năm 1885, quân đội chính quy của nhà Nguyễn là khoảng chừng 70.000 người, trong số đó 12.000 tuyển mộ từ những vùng quanh kinh thành Huế. Ngoài ra, theo de Courcy, cũng phải kể đến ” vô số ” những toán dân quân xây dựng và đóng tại những tỉnh thành lớn, cũng như khắp những thôn làng. Các đội dân quân này tuy đông nhưng phục trang rách nát, vũ trang sơ sài, và thiếu tổ chức triển khai. [ 2 ]Việc thi tuyển đa phần địa thế căn cứ theo tầm vóc và sức mạnh. Ai xách quả tạ nặng 100 cân bằng một tay đi được 30 trượng thì xếp hạng ưu ; đi 24 trượng thì hạng thứ ưu ; đi 20 trượng thì hạng bình ; 16 trượng là hạng thứ bình ; 10 trượng là hạng thứ. [ 12 ] Quan võ cũng được tuyển chọn từ những kì thi võ .Triều Minh Mạng lại lập thêm đội ” Giáo dưỡng binh ” để con những võ quan theo học cùng được lãnh lương hầu đào tạo giới trẻ [ 1 ]. Học trình lê dài sáu năm. [ 13 ]Khi còn giao chiến với lực lượng Tây Sơn quân đội nhà Nguyễn có thu nạp một số ít sĩ quan và binh lính ngoại bang trong số đó có người ở lại nhận quan tước vào triều Gia Long như Jean-Baptiste Chaigneau và Philippe Vannier, giúp giảng dạy quân sĩ theo phương pháp Âu châu. Sang triều Minh Mệnh thì đa phần chọn hồi hương và quân đội nhà Nguyễn mất đi nguồn kỹ năng và kiến thức tân tiến về giải pháp và chiến cụ .Ngoài ra, nhà Nguyễn còn sử dụng những người mắc tội để sung quân, làm đồn điền tại những miền biên viễn như trấn Gia Định hay trấn Tây Thành ( Campuchia ). Tại Gia Định, lực lượng này đa phần gồm những tội phạm gốc ở Bắc hay Trung Kỳ, gọi là quân Thanh Thuận, An Thuận, Hồi Lương và Bắc Thuận. Thanh Thuận và An Thuận là những người tham gia cuộc làm mưa làm gió tại Thanh Hóa, Nghệ An trong thập kỷ 1810 [ 14 ]. Hồi Lương là những tội phạm cũ, nay được tha và đưa vào quân đội để chuộc tội. Bắc Thuận là những người trốn tránh lao dịch, bỏ làng xã, không có tên trong sổ bạ ở Bắc Thành được tuyển mộ vào quân ngũ, tức là khác với những binh lính quân dịch thường thì. Các đơn vị chức năng Hồi Lương và Bắc Thuận là những toán quân tích cực tham gia vào cuộc cuộc nổi dậy Lê Văn Khôi sau này .

Vũ khí và rèn luyện[sửa|sửa mã nguồn]

Súng ống của pháo binh thời nhà Nguyễn thì cỡ lớn là súng đại bác, súng thần công ; nhỏ là súng hỏa mai .Về trang bị trong thời kì độc lập ( 1802 – 1883 ), quân đội nhà Nguyễn khá tăng trưởng trong thời kì đầu. Nhiều đơn vị chức năng được trang bị hỏa khí như ống phun lửa, quả nổ, súng điều sang ( gồm thạch cơ điều sang, thần cơ điều sang, bắc cơ điều sang ), pháo ( súng thần cơ, thần công thiết bác ). Triều Minh Mạng thì mỗi vệ ( 500 – 600 lính ) có 2 khẩu thần công và 200 khẩu thạch cơ điểu thương với tỉ lệ 4 tay súng cho mỗi 10 lính. Sang triều Tự Đức thì đã sa sút ; mỗi đội ( 50 lính ) có 5 khẩu điểu thương nên tỉ lệ rút thành 1 tay súng cho mỗi 10 lính. Hằng năm, tập bắn chỉ một lần và mỗi tay súng chỉ có quyền bắn 6 viên đạn, ai bắn hơn số ấy phải bồi thường. [ 15 ] 220px C%E1%BB%ADu v%E1%BB%8B th%E1%BA%A7n c%C3%B4ng1 Đại bác thời Gia Long ( cỡ nòng 220 mm ) dùng để hành lễ .Trong thời kì Pháp thuộc ( 1884 – 1945 ), sức chiến đấu của quân đội nhà Nguyễn càng yếu kém do trang bị lỗi thời so với quân đội những nước đương thời, huấn luyện và đào tạo kém và triều đình ít chăm sóc. Quân đội nhà Nguyễn trong quy trình tiến độ này đã bị quân Pháp vượt mặt và để quốc gia rơi vào sự đô hộ của thực dân Pháp [ 3 ] .
220px Citadel of Nam Dinh Bình diện thành Tỉnh Nam Định theo quy thức VaubanBắt đầu từ triều Gia Long, nhà Nguyễn cho xây một số ít thành quách vận dụng phép kiến trúc Vauban với chủ ý phòng thủ như kinh thành Huế ( 1805 – 1832 ) ; Bắc Thành ( Thành Phố Hà Nội ) ( 1805 ) ; Gia Định ( Hồ Chí Minh ) ( 1832 ). [ 16 ]

Kiến trúc Vauban vốn du nhập Việt Nam từ thế kỷ trước do Olivier de Puymanel (sử Việt thường gọi là Nguyễn Văn Tín) đem đến[17] nhưng đến thời Nguyễn thì được áp dụng rộng rãi. Ở những thị trấn nhỏ hơn nhưng có giá trị chiến lược triều đình cũng cho xúc tiến xây cất thành lũy phòng ngự trong số đó có Thanh Hóa (1804),[18] Bắc Ninh (1805),[19] Quảng Ngãi (1807), Khánh Hòa (1810), Bình Định (1817),[20] Sơn Tây (1822),[21] Nghệ An (1831),[22] Hải Dương, Hưng Yên (1832),[19] Nam Định[23] (1833)[19] và Điện Hải (Đà Nẵng)[24] (1847).[25] Xét về mặt chiến lược thì cách xây cất có tính cách khoa học nhưng vị trí và phương hướng còn bị chi phối bởi thuật phong thủy.[26]

Những thành lũy này phản ảnh giải pháp coi trọng thế ” thủ ” hơn thế ” công ” của triều đình nhà Nguyễn .

Quân đội nhà Nguyễn càng ngày càng lạc hậu do các vị vua sau này không quan tâm mấy đến việc võ bị. Dưới thời Tự Đức, công tác quốc phòng của nhà Nguyễn có sự tương phản rõ rệt với các triều trước. Một trong các lý do khiến tình hình quân đội suy sút là vấn đề tài chính. Thời kỳ Gia Long hay Minh Mạng, lấy phương Tây làm kiểu mẫu cho việc tổ chức quân đội, hướng đến việc quân cần tinh nhuệ, không cần nhiều, bỏ bớt số lượng người cầm cờ từ 40 người xuống 2 người trong đội ngũ đơn vị 1 vệ. Còn sang thời Tự Đức, vũ khí và trang thiết bị làm mới gần như không có. Về thuỷ binh, không tàu hơi nước nào được đóng mới, thuỷ quân thậm chí không đủ khả năng bảo vệ bờ biển chống hải tặc. Việc giảng dạy binh pháp không chú trọng tới sách vở phương Tây nữa mà quay trở lại với Binh thư yếu lược của Trần Hưng Đạo. Đời sống quân lính không được quan tâm thoả đáng, lương thực lại bị ăn bớt. Do đó tinh thần chiến đấu của quân sĩ không cao.

Nhà sử học Trần Trọng Kim đã nhận xét về việc võ bị thời Tự Đức : [ 27 ]

Tuy bấy giờ nước ta có lĩnh võ sinh, có quan võ tiến sĩ, nhưng mà thời đại khác đi rồi, người ta đánh nhau bằng súng nạp hậu, bằng đạn trái phá chứ không bằng gươm bằng giáo như trước nữa. Mà quân lính của mình mỗi đội có 50 người thì chỉ có năm người cầm súng điểu thương cũ, phải châm ngòi mới bắn được, mà lại không luyện tập, cả năm chỉ có một lần tập bắn. Mỗi người lính chỉ được bắn có 6 phát đạn mà thôi, hễ ai bắn quá số ấy thì phạt.

Quân lính như thế, binh khí như thế, mà quan thì lại cho lính về phòng, mỗi đội chỉ để độ chừng 20 tên tại ngũ mà thôi. Vậy nên đến khi có sự, không lấy gì mà chống giữ được.

Do quan điểm khoa học quân sự chiến lược của vua quan nhà Nguyễn không hề vượt quá khuôn khổ của khoa học quân sự chiến lược phong kiến. Việc không bắt kịp với thành tựu mới của khoa học phương Tây thời Tự Đức khiến quân sự chiến lược Nước Ta bị lỗi thời nhiều so với phương Tây. Do đó, khi bị người Pháp đánh năm 1858, khoảng cách về trang thiết bị giữa quân đội nhà Nguyễn và quân Pháp đã khá xa. [ 28 ]

  • Bezacier, Louis. “L’Art et les constructions militaires annamites”. Bulletin des Amis du Vieux Hue No 4 Oct-Dec 1941. Hanoi: IDEO, 1941.
  • Đào Duy Anh. Việt Nam Văn hóa Sử cương. Houston: Xuân Thu, ?.
  • Heath, Ian. Armies of the Nineteenth Century: Asia. Nottingham, UK: 2003.
  • Hoàng Cơ Thụy. Việt sử khảo luận. Paris: Nam Á, 2002.
  • Nội các triều Nguyễn, Nguyễn Hồng Phong biên soạn. Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ. Huế: Nhà xuất bản Thuận Hóa, 1993.
  • Thái Văn Kiểm. Viet Nam Past and Present. Paris: Bộ Quốc gia Giáo dục & Ủy hội Quốc gia UNESCO, 1957.
  • Karl Hack and Tobias Rettig. (2006). Colonial armies in Southeast Asia. New York: Routledge. ISBN 0-415-33413-6.
  • Choi Byung Wook (ngày 1 tháng 3 năm 2004).

    ‘Southern Vietnam under the reign of Minh Mạng (1820-1841)’. Cornell University Southeast Asia Program Publications. ISBN 0877271380.

0975893268
icons8-exercise-96 challenges-icon chat-active-icon